Du contrat social ou Principes du droit politique
สัญญาประชาคม หลักแห่งสิทธิทางการเมือง
หน้าปกหนังสือ Du Contrat Social
หน้าปกหนังสือที่แปลเป็นภาษาไทยโดย วิภาดา กิตติโกวิท
ไฟล์เนื้อหาของเรื่อง Du Contrat Social
เนื้อหาที่ฉันเลือกทำคือตอนที่หนึ่ง Chapitre 1 และ Chapitre 2 เป็นทั้งภาษาฝรั่งเศสและภาษาไทย
CHAPITRE PREMIER
SUJET DE CE PREMIER LIVRE
L'homme est né libre, et partout il est dans les fers. Tel se croit le maître des autres, qui ne laisse pas d'être plus esclave qu'eux. Comment ce changement s'est-il fait? Je l'ignore. Qu'est-ce qui peut le rendre légitime? Je crois pouvoir résoudre cette question.
Si je ne considérais que la force, et l'effet qui en dérive, je dirais: Tant qu'un peuple est contraint d'obéir et qu'il obéit, il fait bien; sitôt qu'il peut secouer le joug et qu'il le secoue, il fait encore mieux; car, recouvrant sa liberté par le même droit qui la lui a ravie, ou il est fondé à la reprendre, ou l'on ne l'était point à la lui ôter. Mais l'ordre social est un droit sacré, qui sert de base à tous les autres. Cependant ce droit ne vient point de la nature; il est donc fondé sur des conventions. Il s'agit de savoir quelles sont ces conventions. Avant d'en venir là je dois établir ce que je viens d'avancer.
CHAPITRE II
DES PREMIERES SOCIETES
La plus ancienne de toutes les sociétés et la seule naturelle est celle de la famille. Encore les enfants ne restent-ils liés au père qu'aussi longtemps qu'ils ont besoin de lui pour se conserver. Sitôt que ce besoin cesse, le lien naturel se dissout. Les enfants, exempts de l'obéissance qu'ils devaient au père, le père exempt des soins qu'il devait aux enfants, rentrent tous également dans l'indépendance. S'ils continuent de rester unis ce n'est plus naturellement, c'est volontairement, et la famille elle-même ne se maintient que par convention.
Cette liberté commune est une conséquence de la nature de l'homme. Sa première loi est de veiller à sa propre conservation, ses premiers soins sont ceux qu'il se doit à lui-même, et, sitôt qu'il est en âge de raison, lui seul étant juge des moyens propres à se conserver devient par là son propre maître.
La famille est donc si l'on veut le premier modèle des sociétés politiques; le chef est l'image du père, le peuple est l'image des enfants, et tous étant nés égaux et libres n'aliènent leur liberté que pour leur utilité. Toute la différence est que dans la famille l'amour du père pour ses enfants le paye des soins qu'il leur rend, et que dans l'Etat le plaisir de commander supplée à cet amour que le chef n'a pas pour ses peuples.
Grotius nie que tout pouvoir humain soit établi en faveur de ceux qui sont gouvernés: Il cite l'esclavage en exemple. Sa plus constante manière de raisonner est d'établir toujours le droit par le fait (Note 1) . On pourrait employer une méthode plus conséquente, mais non pas plus favorable aux tyrans.
Il est donc douteux, selon Grotius, si le genre humain appartient à une centaine d'hommes, ou si cette centaine d'hommes appartient au genre humain, et il paraît dans tout son livre pencher pour le premier avis: c'est aussi le sentiment de Hobbes. Ainsi voilà l'espèce humaine divisée en troupeaux de bétail, dont chacun a son chef, qui le garde pour le dévorer.
Comme un pâtre est d'une nature supérieure à celle de son troupeau, les pasteurs d'hommes, qui sont leurs chefs, sont aussi d'une nature supérieure à celle de leurs peuples. Ainsi raisonnait, au rapport de Philon, l'empereur Caligula; concluant assez bien de cette analogie que les rois étaient des dieux, ou que les peuples étaient des bêtes.
Le raisonnement de ce Caligula revient à celui d'Hobbes et de Grotius. Aristote avant eux tous avait dit aussi que les hommes ne sont point naturellement égaux, mais que les uns naissent pour l'esclavage et les autres pour la domination.
Aristote avait raison, mais il prenait l'effet pour la cause. Tout homme né dans l'esclavage naît pour l'esclavage, rien n'est plus certain. Les esclaves perdent tout dans leurs fers, jusqu'au désir d'en sortir; ils aiment leur servitude comme les compagnons d'Ulysse aimaient leur abrutissement (Note 2). S'il y a donc des esclaves par nature, c'est parce qu'il y a eu des esclaves contre nature. La force a fait les premiers esclaves, leur lâcheté les a perpétués.
Je n'ai rien dit du roi Adam, ni de l'empereur Noé père de trois grands monarques qui se partagèrent l'univers, comme firent les enfants de Saturne, qu'on a cru reconnaître en eux. J'espère qu'on me saura gré de cette modération; car, descendant directement de l'un de ces princes, et peut-être de la branche aînée, que sais-je si par la vérification des titres je ne me trouverais point le légitime roi du genre humain? Quoi qu'il en soit, on ne peut disconvenir qu'Adam n'ait été souverain du monde comme Robinson de son île, tant qu'il en fut le seul habitant; et ce qu'il y avait de commode dans cet empire était que le monarque assuré sur son trône n'avait à craindre ni rébellions ni guerres ni conspirateurs.
บทที่หนึ่ง
สาระของตอนที่หนึ่ง
สาระของตอนที่หนึ่ง
มนุษย์เกิดมาเสรี แต่เขาถูกพันธนาการอยู่ทั่วทุกแห่งหน ผู้เชื่อว่าตนเป็นนายฅนอื่นกลับเป็นทาสเสียยิ่งกว่า การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร? ข้าพเจ้าไม่ทราบ จะทำให้การเปลี่ยนแปลงนี้ถูกต้องตามกฎหมายได้อย่างไร? ข้าพเจ้าเชื่อว่าตอบคำถามนี้ได้
ถ้าพิจารณาเพียงเรื่องอำนาจและผลของมัน ข้าพเจ้าก็พูดว่า : "เมื่อประชาชนถูกบังคับให้เชื่อฟัง เขาก็เชื่อฟัง เขาย่อมทำดีแล้ว แต่ทันทีที่เขาสลัดแอกทิ้งไปได้ เขาก็สลัดมันทิ้งไป เขาทำได้ดียิ่งขึ้น เพราะสิทธิ์ที่เขาใช้เพื่อเอาเสรีภาพคืนมานั้น ก็เป็นสิทธิ์เดียวกันกับที่ถูกใช้เพื่อแย่งมันไปจากเขา จะพูดว่าประชาชนมีสิทธิ์ที่จะเอาเสรีภาพของตนคืนมาก็ได้ หรือจะบอกว่าไม่มีใครมีสิทธิ์แย่งมันไปก็ได้เหมือนกัน" แต่ระเบียบสังคมเป็นสิทธิ์อันศักดิ์สิทธิ์ อันเป็นฐานของสิทธิ์อื่น ๆ ทั้งมวล ทว่า สิทธิ์นี้ไม่ได้มาจากธรรมชาติ มันเกิดจากการตกลงร่วมกัน เราจึงจำเป็นต้องรู้ว่าข้อตกลงเหล่านั้นมีอะไรบ้าง แต่ก่อนจะไปถึงจุดนั้น ข้าพเจ้าต้องกล่าวถึงสิ่งที่เพิ่งเสนอไปนั้น
ถ้าพิจารณาเพียงเรื่องอำนาจและผลของมัน ข้าพเจ้าก็พูดว่า : "เมื่อประชาชนถูกบังคับให้เชื่อฟัง เขาก็เชื่อฟัง เขาย่อมทำดีแล้ว แต่ทันทีที่เขาสลัดแอกทิ้งไปได้ เขาก็สลัดมันทิ้งไป เขาทำได้ดียิ่งขึ้น เพราะสิทธิ์ที่เขาใช้เพื่อเอาเสรีภาพคืนมานั้น ก็เป็นสิทธิ์เดียวกันกับที่ถูกใช้เพื่อแย่งมันไปจากเขา จะพูดว่าประชาชนมีสิทธิ์ที่จะเอาเสรีภาพของตนคืนมาก็ได้ หรือจะบอกว่าไม่มีใครมีสิทธิ์แย่งมันไปก็ได้เหมือนกัน" แต่ระเบียบสังคมเป็นสิทธิ์อันศักดิ์สิทธิ์ อันเป็นฐานของสิทธิ์อื่น ๆ ทั้งมวล ทว่า สิทธิ์นี้ไม่ได้มาจากธรรมชาติ มันเกิดจากการตกลงร่วมกัน เราจึงจำเป็นต้องรู้ว่าข้อตกลงเหล่านั้นมีอะไรบ้าง แต่ก่อนจะไปถึงจุดนั้น ข้าพเจ้าต้องกล่าวถึงสิ่งที่เพิ่งเสนอไปนั้น
บทที่สอง
สังคมเริ่มแรก
สังคมเริ่มแรก
สังคมที่เก่าแก่ที่สุดและเป็นสังคมที่เกิดโดยธรรมชาติเพียงสังคมเดียวคือ ครอบครัว กระนั้น ลูกจะผูกพันกับพ่อนานเท่าที่ยังต้องการการดูแลจากพ่อเพื่อยังชีวิต ทันทีที่ความต้องการนี้สิ้นสุดลง ความผูกพันโดยธรรมชาติก็จบสิ้ลงไปด้วย ลูกไม่ต้องเชื่อฟังพ่อ และพ่อก็ไม่ต้องดูแลลูกอีกต่อไป ต่างฝ้ายเป็นอิสระต่อกัน ถ้าสองฝ่ายยังคงอยู่ด้วยกัน นั่นไม่ใช่ความผูกพันโดยธรรมชาติ แต่ผูกพันโดยความสมัครใจ และครอบครัวจะดำรงอยู่ด้วยการตกลงร่วมกันเท่านั้น
เสรีภาพที่มีร่วมกันนี้เป็นผลขอลธรรมชาติมมนุษย์ กฎข้อแรกของมนุษย์คือการดำรงอยู่ของตน การดูแลปประการแรกของเขาคือดูแลตนเอง และทันทีที่เขาเจริญเติบโตถึงวัยที่รู้เหตุผล ตัวเขาของทเานั้นแหละที่จะตัดสินว่าจะดูแลตัวเองอย่างไรจึงจะดีที่สุด และดังนั้น เขาจึงกลายเป็นนายของตัวเองโดยแท้จริง
ฉะนั้น เราถือว่าครอบครัวเป็นรูปแบบของสังคมทางการเมืองแบบแรกก็ยอมได้ ผู้นำทางสังคมคือพ่อ ประชาชนสังคมคือพ่อ ประชาชนคือลูก ทุกคนเกิดมาเสรีและเท่าเทียมกกัน และจะยอมสละเสรีภาพก็ต่อเมื่อได้ประโยชน์ ความแตกต่างประการเดียวคือ ในครอบครัว พ่อดูแลลูกโดยได้ความรักของตนเองเป็นค่าตอบแทน ในขณะที่ในรัฐนั้น ความพอใจที่ได้บังคับบัญชาเข้าแทนที่ความรักซึ่งผู้นำรัฐไม่มีให้แก่ประชาชนของตน
โกรตีอุสปฏิเสธไม่ยอมรับว่าอำนาจทั้งหมดของมนุษย์ถูกสร้างขึ้นเพื่องประโยชน์ของผู้ถูกผู้ปกครอง และยกเรื่องการเป็นทาสเป็นตัวอย่างวิธีการให้เหตุผลที่เขาใช้เสมอคือ ยกสิทธิ์ไปตั้งไว้บนฐานของข้อเท็จจริง เราอาจใช้วิธีที่มีเหตุผลกว่านี้ แต่ไม่ใช่วิธีที่จะอื้อต่อมรราชมากขึ้น
ดังนั้น โกรตีอุสจึงเกิดสงสัยว่าแล้วมนุษยชาติเป็นของคนร้อยคนนั้น หรือคนร้อยคนนั้นเป็นของนุษย์ชาติเล่า และจากหนังสือของเขา จะเห็นว่าเขาโน้มเอียงไปทางความเห็นแรก ซึ่งเป็นความเห็นของฮ็อบบส์ด้วยเช่นกัน ดังนี้แล้ว เผ่าพันธุ์มนุษย์จึงเป็นเสมือนสัตว์ที่ถูกแบ่งเป็นฝูง แต่ละฝูงก็มีหัวหน้าฝูงซึ่งดูแลมันเพื่อจะเขมือบมันต่อไป
"โคบาลมีลักษณะธรรมชาติเหนือกว่าลักษณะธรรมชาติแห่งฝูงสัตว์เลี้ยงของตนฉันใด คนเลี้ยงสัตว์มนุษย์ ซึ่งเป็นผู้นำของพวกเขา ก็มีลักษณะธรรมชาติเหนือกว่าลักษณะธรรมชาติแห่งประชาชนของตนฉันนั้น" ฟีโลบอกเราว่าจักรพรรดิคาลิกูลาให้เหตุผลไว้ดังนี้ แล้วสรุปว่าราชคืพระเจ้า และประชาชนคือสัตว์
การให้ดหตุผลของคาลิกูลาก็เหมือนฮ็อบบส์และโกรตีอุส อริสโตเติลก็ได้พูดไว้ก่อนใครๆว่ามนุษย์ไม่ได้เกิดมาเสมอภาคกันโดยธรรมชาติแต่บางคนเกิดมาเพื่อเป็นทาสและบางคนเกิดมาเพื่อเป็นนาย
อริโตเติลพูดมีเหตุผลอยู่ เพียงแต่เขากลับผลไปเป็นเหตุเสีย ทุกคนเกิดมาจากพ่อแม่ที่เป็นทาส ไม่มีอะไรแน่นอนไปกว่านี้ ทาสสูญสิ้นทุกสิ่งทุกอย่างในพันธนาการ แม้กระทั่งความปรารถนาที่จะไปพ้นจากการเป็นทาส พวกเขารักที่จะเป็นทาสเฉกเช่นผู้ติดตามโอดิสซูสชอบภาวะที่ถูกกระทำเยี่ยงสัตว์ของตน ดังนั้น ถ้าจะมีทาสโดยธรรมชาติ ก็เพราะว่ามีทาสที่ฝื่นธรรมชาติ การใช้อำนาจบังคับได้สร้างทาสรุ่นแรกขึ้น แล้วความขลาดเขลาของพวกเขาก็ทำให้ความเป็นทาสคงอยู่ต่อมา
ข้าพเจ้าไม่ได้กล่าวถึงราชาดัม และจักรพรรดิโนอาห์ บิดาของสามราชาผู้ยิ่งใหญ่ซึ่งไม่ได้กล่าวถึงราชาอะดัม และจักรววาลดังเช่นที่ลูกๆ ของพระเสาร์ทำกัน ข้าพเจ้าหวังว่าการไม่พูดถึงนี้จะเป็นที่เห็นดีเห็นงามเพราะโดยการสืบสายโดยตรงมาจากหนึ่งในราชาเหล่านี้ และอาจจะเป็นสสายหลักด้วย ใครจะไปรู้เล่าว่า ภ้ามีการพิสูจน์สิทธิ์กันแล้ว ข้าพเจ้าจะไม่ได้เป็นราชาที่ชอบธรรมแห่งมวลมนุษย์? แต่จะอย่างไรก็ตามเราไม่อาจปฎิเสธว่าอะดัมคือพระเจ้าแห่งโลก ดังที่โรบินสัน ครูโซ เป็นเจ้าแห่งเเกาะของเขา ตราบเท่าที่เขาเป็นผู้อยู่อาศัยตนเดียวบนเกาะ และจักรวรรดิรูปแบบนี้ก็มีข้อดีคือ พระราชาย่อมปลอดภัยอยู่บนบัลลังก์ไม่มีทั้งกบฏ สงครามและการถูกวางแผนโค่นล้มให้ต้องหวาดกลัว
เสรีภาพที่มีร่วมกันนี้เป็นผลขอลธรรมชาติมมนุษย์ กฎข้อแรกของมนุษย์คือการดำรงอยู่ของตน การดูแลปประการแรกของเขาคือดูแลตนเอง และทันทีที่เขาเจริญเติบโตถึงวัยที่รู้เหตุผล ตัวเขาของทเานั้นแหละที่จะตัดสินว่าจะดูแลตัวเองอย่างไรจึงจะดีที่สุด และดังนั้น เขาจึงกลายเป็นนายของตัวเองโดยแท้จริง
ฉะนั้น เราถือว่าครอบครัวเป็นรูปแบบของสังคมทางการเมืองแบบแรกก็ยอมได้ ผู้นำทางสังคมคือพ่อ ประชาชนสังคมคือพ่อ ประชาชนคือลูก ทุกคนเกิดมาเสรีและเท่าเทียมกกัน และจะยอมสละเสรีภาพก็ต่อเมื่อได้ประโยชน์ ความแตกต่างประการเดียวคือ ในครอบครัว พ่อดูแลลูกโดยได้ความรักของตนเองเป็นค่าตอบแทน ในขณะที่ในรัฐนั้น ความพอใจที่ได้บังคับบัญชาเข้าแทนที่ความรักซึ่งผู้นำรัฐไม่มีให้แก่ประชาชนของตน
โกรตีอุสปฏิเสธไม่ยอมรับว่าอำนาจทั้งหมดของมนุษย์ถูกสร้างขึ้นเพื่องประโยชน์ของผู้ถูกผู้ปกครอง และยกเรื่องการเป็นทาสเป็นตัวอย่างวิธีการให้เหตุผลที่เขาใช้เสมอคือ ยกสิทธิ์ไปตั้งไว้บนฐานของข้อเท็จจริง เราอาจใช้วิธีที่มีเหตุผลกว่านี้ แต่ไม่ใช่วิธีที่จะอื้อต่อมรราชมากขึ้น
ดังนั้น โกรตีอุสจึงเกิดสงสัยว่าแล้วมนุษยชาติเป็นของคนร้อยคนนั้น หรือคนร้อยคนนั้นเป็นของนุษย์ชาติเล่า และจากหนังสือของเขา จะเห็นว่าเขาโน้มเอียงไปทางความเห็นแรก ซึ่งเป็นความเห็นของฮ็อบบส์ด้วยเช่นกัน ดังนี้แล้ว เผ่าพันธุ์มนุษย์จึงเป็นเสมือนสัตว์ที่ถูกแบ่งเป็นฝูง แต่ละฝูงก็มีหัวหน้าฝูงซึ่งดูแลมันเพื่อจะเขมือบมันต่อไป
"โคบาลมีลักษณะธรรมชาติเหนือกว่าลักษณะธรรมชาติแห่งฝูงสัตว์เลี้ยงของตนฉันใด คนเลี้ยงสัตว์มนุษย์ ซึ่งเป็นผู้นำของพวกเขา ก็มีลักษณะธรรมชาติเหนือกว่าลักษณะธรรมชาติแห่งประชาชนของตนฉันนั้น" ฟีโลบอกเราว่าจักรพรรดิคาลิกูลาให้เหตุผลไว้ดังนี้ แล้วสรุปว่าราชคืพระเจ้า และประชาชนคือสัตว์
การให้ดหตุผลของคาลิกูลาก็เหมือนฮ็อบบส์และโกรตีอุส อริสโตเติลก็ได้พูดไว้ก่อนใครๆว่ามนุษย์ไม่ได้เกิดมาเสมอภาคกันโดยธรรมชาติแต่บางคนเกิดมาเพื่อเป็นทาสและบางคนเกิดมาเพื่อเป็นนาย
อริโตเติลพูดมีเหตุผลอยู่ เพียงแต่เขากลับผลไปเป็นเหตุเสีย ทุกคนเกิดมาจากพ่อแม่ที่เป็นทาส ไม่มีอะไรแน่นอนไปกว่านี้ ทาสสูญสิ้นทุกสิ่งทุกอย่างในพันธนาการ แม้กระทั่งความปรารถนาที่จะไปพ้นจากการเป็นทาส พวกเขารักที่จะเป็นทาสเฉกเช่นผู้ติดตามโอดิสซูสชอบภาวะที่ถูกกระทำเยี่ยงสัตว์ของตน ดังนั้น ถ้าจะมีทาสโดยธรรมชาติ ก็เพราะว่ามีทาสที่ฝื่นธรรมชาติ การใช้อำนาจบังคับได้สร้างทาสรุ่นแรกขึ้น แล้วความขลาดเขลาของพวกเขาก็ทำให้ความเป็นทาสคงอยู่ต่อมา
ข้าพเจ้าไม่ได้กล่าวถึงราชาดัม และจักรพรรดิโนอาห์ บิดาของสามราชาผู้ยิ่งใหญ่ซึ่งไม่ได้กล่าวถึงราชาอะดัม และจักรววาลดังเช่นที่ลูกๆ ของพระเสาร์ทำกัน ข้าพเจ้าหวังว่าการไม่พูดถึงนี้จะเป็นที่เห็นดีเห็นงามเพราะโดยการสืบสายโดยตรงมาจากหนึ่งในราชาเหล่านี้ และอาจจะเป็นสสายหลักด้วย ใครจะไปรู้เล่าว่า ภ้ามีการพิสูจน์สิทธิ์กันแล้ว ข้าพเจ้าจะไม่ได้เป็นราชาที่ชอบธรรมแห่งมวลมนุษย์? แต่จะอย่างไรก็ตามเราไม่อาจปฎิเสธว่าอะดัมคือพระเจ้าแห่งโลก ดังที่โรบินสัน ครูโซ เป็นเจ้าแห่งเเกาะของเขา ตราบเท่าที่เขาเป็นผู้อยู่อาศัยตนเดียวบนเกาะ และจักรวรรดิรูปแบบนี้ก็มีข้อดีคือ พระราชาย่อมปลอดภัยอยู่บนบัลลังก์ไม่มีทั้งกบฏ สงครามและการถูกวางแผนโค่นล้มให้ต้องหวาดกลัว
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น